از بناهاى ديدنى اينجا كه بايد نام برده شود ، اقامتگاه شاه است كه مانند دژ مستحكمى با سنگ‌هاى مكعب محكم ديواركشى و برج‌هاى چهارگوش شكلى كه هنوز چندتا از آن‌ها وجود دارد ، در محل تقاطع اضلاع بنا ديده مىشود . « 1 » زيباترين عمارت « 2 » يا بنا ، مشايخ « 3 » است كه در آن سلطان محمد خدابنده آرميده است « 4 » . اين مسجد زيبا به طرزى جالب ساخته شده و داراى سه در است كه ارتفاع آن‌ها بايد با در بناى ماركوس مقدس « 5 » در و نيز برابر باشد ، اما بر خلاف آنچه كه ديگران نوشته‌اند درهاى مزبور از برنز مذاب ريخته نشده ، بلكه با آهن و فولاد صيقل زده ساخته و نقره‌كوبى شده است . بزرگترين اين درها متوجه ميدان شهر است كه باز نمىشود . مىگويند بسيارى از افراد كوشش در باز كردن آن داشته‌اند ولى موفق نشده‌اند ، اما اگر جملهء « به عشق على ( ع ) بگشا « 6 » » را به زبان آورند ، آنوقت حتى كودكى ضعيف ميتواند به آسانى اين در را باز كند . گنبد مسجد را نوشته‌هائى بزرگ و اشكالى با كاشيكارى زيبا به رنگ سفيد و آبى پوشانده بود . ارتفاع از كف مسجد تا سقف گنبد زياد و سطوح سقف در نقطه وسط به هم رسيده و گنبد را درست كرده بودند . يك نرده آهنين قسمت

--> ( 1 ) - اين قسمت بايد ارگ سلطانيه باشد كه در تذكره جغرافياى تاريخى ايران صفحه 219 درباره‌اش چنين آمده است : « اين بنا ( مسجد آرامگاه سلطان خدابنده ) از قرارى كه حمد اللّه مستوفى گويد درون ارگ واقع بوده و از عمارت ارگ سلطانيه به طورى كه از تصوير مندرج در كتاب كرپورتر ( ج 1 - ص 278 ) ديده مىشود فقط قسمت كمى از بارو بايرجى در طرف شمال‌غربى آن محفوظ مانده است » - م . ( 2 ) - Emarat ( 3 ) - Meschaich ( 4 ) - به پانويس مربوط به سلطانيه رجوع فرمائيد - م . ( 5 ) - St . Marcus ( 6 ) - Beask Ali bukscha